Ñyé'án Búlu - 32 - Bitõtõè Bíñgbwêñgbwên Ê Biñgun - Bekõnõ' ê Menjen
_("Direct Neutral Static Pronoms, or Direct Neutral Pronouns of State"/"Les Pronoms Neutres Directes Étatiques")_
01. Bí á yé'è ñkóban Búlu.
Áñgane d'á kpwáa, bí ñgá me'eban ê mfá'á bitõtõè bíñgbwêñgbwên ê biñgun. Ètõtõé éñgbwêñgbwên éñgun j'á beleban mevál ê mêlál. Bí ñgá yé'è anê bitõtõè bíñgbwêñgbwên ê biñgun bí á beleban aa menda'a ñgê k'ajók. Avál afê yà belane ètõtõé éñgbwêñgbwên éñgun é ne aa kõnõ' anjen.
Bí ñga yeme bekõnõ' ê menjen bèziñ, á dañ ê dañ ású mõt-a-binam:
*be'ê, betê, bútu, bilí, bôõ, bútu, lõô, setê, solô, sônõ, têle, tií, toó, tôõ, tyelê, veê, vemê, váa, yême, zemê*
Bekõnõ' ê menjen bèziñ ê y'è été bê ne fe beleban ású betít, anòn, aa bíôm. Bekõnõ' ê menjen befê b'á beleban ású bõt, betít, anòn, ñgê ke bíôm:
*ba'á, bemê, bo'ó, fetê, futú, jomô, kulú, kótõ, kúu, natê, ndõnô, ñganê, ñgúnu, ñgbwá'a, selê, simí, te'ê, tií, tití, tôlõ, vití, vu'ú, vúlu, yalê, yap, yatê, yêe, yóo*
_("We are learning to speak Bulu. In the previous lesson, we were introduced to the direct neutral pronoms. There are various ways a direct neutral pronom is used. We saw that one way a direct neutral pronom is used is with copulas or auxillaries. Another way a direct neutral pronom is used is with a verb of state. We are already aware of some verbs of state, especially those used for human beings. Some of those verbs can also be used for animals, birds, and objects. There are other verbs of state that are mostly used for animals, birds, and objects."/"Nous apprenons à parler Boulu. Dans la leçon précédente, nous avions reçu une introduction aux pronoms neutres directes. Les pronoms neutres directes sont utilisés de plusieurs manières, Nous avions vu qu'une manière d'utiliser un pronoun neutre directe se fait avec une copule ou un auxilliaire. Une autre manière d'utiliser un pronoun neutre directe se fait avec un verbe d'état. Nous connaissons déjà certains verbes d'état. Certains de ces verbes peuvent aussi être utilisés pour les animaux, les oiseaux, et les objets. Il existe d'autres verbes d'état qui sont surtout utilisés pour les animaux, les oiseaux, et les objets.")_
Ású jôm é nê jíá aa õmíês w'á tátè avál èziñ, ètõtõè éñgbwêñgbwên éñgun é ne:
_("If the subject is singular and its beginning is pronounced a certain way, the direct neutral pronom is *a* or *á*.")_
*a* ñgê ke *á*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Nsò [ a ] ba'á ê mfin. Nsò [ a ] ba' ê mfin.*
*Baába [ a ] ñgônõ ôsôé. Baáb'a ñgôn'ôsôé.*
*Tawôlõ [ a ] têle ê balánda. Tawôl'a têl'ê balánda.*
*Lombõ [ a ] bôõ éfíásá. Lomb' a bôõ éfíásá.*
*Mbõman [ a ] bilí ma.*
02. Èñgun ê *a* ñgê ke *á* j'á beleban abui ású mõt-a-binam. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Món [ a ] toó têtoó.*
*Móñgô [ a ] têle têtelê. Móñg'á têle têtelê.*
*Món [ a ] ñgbwá'a énòñ.*
![Azo'o [ á ] mbôõ sí.](../images/Boo1.png)
*Azo'o [ á ] mbôõ sí.*
*Ja'a Azo'o [ á ] mbôõ sí, kelê nye vele.*
*Ñkum [ a ] solô ôkàñ. Ñkum [ a ] sol'ôkàñ.*
03. Õ ne ê fe síli nsílí. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Ye nsò [ a ] ba'á ê mfin? Ye nsò [ a ] ba' ê mfin?*
*Amú jé lombõ [ a ] bôõ éfíásá? Amú jé lomb' a bôõ éfíásá?*
*Zá [ a ] toó va?*
*Amú jé Ôláme [ a ] betê álên? Amú j'Ôlám'a bet'álên?*
*Ye Azo'o [ á ] mbôõ sí? Kelê nye vele. Y'Azo' [ á ] mbôõ sí? Kelê nye vele.*
04. Ású jôm é nê jíá aa õmíês w'á tátè avál èziñ, éñgun é ne:
*e, è* ñgê ke *é*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Kábat [ è ] tií ákõn.*
*Ètíson [ é ] bilí bifatyelê.*
*Anyu [ é ] bilí mesōñ.*
*Abum [ é ] bilí dóp.*
*Èvúlút [ é ] simí ôkàñ.*
*Èsala' [ é ] sê ke akun. Te wo kút ê mbúan ésalak. Èsala' [ é ] sê k'akun.*
*Ndá [ è ] yóo. Kelê naan ê bidí. Nd'é [ è ] yóo.*
*Biañ [ è ] betê tawôlõ.*
*Ñgòn [ é ] ñgúnu ê tyia.*
*Ye ndá [ è ] yóo? Ye nd'é [ è ] yóo?*
05. Ású jôm é nê jíá aa õmíês w'á tátè avál èziñ, éñgun é ne:
*õ*, ñgê ke *ô*, ñgê ke *ví*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Vie' [ ô ] têle ê dí.*
>*Vie' [ ví ] têle ê dí.*
![Nlô [ ô ] bilí ású, abõbõ, aa dól.](../eviak/images/Abobon2.png)
*Nlô [ ô ] bilí ású, abõbõn, aa dól.*
*Nlô [ ví ] bilí ású, abõbõn, aa dól.*
*Kelê ê ndá. Mbé [ ô ] yóo.*
*Kelê ê ndá. Mbé [ ví ] yóo.*
*Ntúm [ ô ] bemê ê nseñ.*
*Ntúm [ ví ] bemê ê nseñ.*
06. Õ ne ê fe síli nsílí. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Kelê fombõ. Ye vie' [ ô ] têle ê dí?*
*Ye mbé [ ô ] yóo? Ye mb'ô [ ô ] yóo?*
*Amú jé mbé [ ô ] yóo? Amú jé mb'ô [ ô ] yóo?*
07. Ású bíôm bí n'ábui aa õmíês w'á tátè avál èziñ, éñgun é ne:
*be* ñgê ke *bê*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Bóñgô [ bê ] têle têtelê.*
*Bekábat [ bê ] tií ákõn.*
*Bezá [ bê ] solô ôkàñ?*
*Ye beyêñ [ bê ] ntóo ábá?*
*Amú jé bóñgô [ bê ] solô ê fálák?*
08. Ñgê wo kób'ajô yà ábui ê bõt, anê áyoñ, belá'an èñgun ê *bê*. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Yemeyema'a [ bê ] ne ayók.*
*Fôñ [ b'á ] zu ôkàñ.*
*Beñgo bê Yèbáé [ b'á ] tyá'á kpwem.*
09. Ású bíôm bí n'ábui aa õmíês w'á tátè avál èziñ, éñgun é ne:
*bi* ñgê ke *bí*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Bilolè [ bí ] têle ê njóñ.*
*Bikêlá [ bí ] tií ákõn.*
*Bikándá [ bí ] bilí ôwõndõ.*
10. Éyoñ èfíá yà ábui j'á tátè aa *a*, éñgun é ne:
*è* ñgê ke *é*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Anòn [ é ] natê ê ñkòl.*
![Anyù [ é ] bilí bíáé.](../Images/Biae1.png)
*Anyù [ é ] bilí bíáé.*
*ajóé [ é ] tií émvañgên.*
11. Ású bíôm bí n'ábui aa õmíês w'á tátè avál èziñ, éñgun é ne:
*mê*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Mendím [ mê ] te'ê ébaták.*
*Mendá [ mê ] yóo.*
*Mebiañ [ mê ] betê tawôlõ.*
*Mefa [ mê ] bôo tyia.*
*Mís [ mê ] ndõnô ású.*
12. Ású bíôm bí n'ábui aa õmíês w'á tátè avál èziñ, ètõtõé éñgun é ne:
*mí*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Mimbé [ mí ] yóo.*
*Kelê wóban. Minlõñgá [ mí ] bilí mendím.*
*Ye mimbé [ mí ] yóo?*
*Amú jé mimbé [ mí ] yóo?*
Mimfèfè Bífíá
añgan (abui: mêñgan): _("lesson"/"leçon")_
èbêñ (abui: bibêñ): _("formula"/"formule")_
èla'é, (èla'aé) (abui: bila'é, bila'aé): _("comment"/"commentaire")_
èñgun (abui: biñgun): _("pronoun"/"pronom")_
èñgbwên (abui: biñgbwên): _("neutrality"/"neutralité")_
èñgbwêñgbwên (abui: biñgbwêñgbwên): _("neutral"/"neutre")_
ètõtõé éñgbwêñgbwên éñgun (abui: bitõtõé bíñgbwêñgbwên ê biñgun): _("direct neutral pronoun"/"pronom neutre directe")_
ètõtõé éñgbwêñgbwên ánjenjen éñgun (abui: bitõtõé bíñgbwêñgbwên ê menjenjen ê biñgun): _("direct neutral static pronoun"/"pronom neutre statique direct")_
ntôõ (abui: mintôõ): _("next"/"suivant")_
nda'a (abui: menda'a): _("copula"/"copule")_
ñkpwáa (abui: miñkpwáa): _("previous"/"précédent")_
ê nyundi: _("to contact"/"contacter")_
ènyundi (abui: binyundi): _("(a) contact"/"contacte")_
õjók (abui: ajók): _("auxillary"/"auxilliaire")_
õmíês (abui: amíês): _("subject"/"sujet")_
Mêñgan máná mê ne ású na bí yé'é anê b'á kóbô Búlu. Ñgê wo yêne jôm èziñ é n'ábé ñgê ke njuk, ñgê wo kômbô kómêkane, tili'i dê mfá'á ya bila'aé.
These lessons are meant to teach how to speak the Bulu language. If you have a comment, a suggestion, or a critique, please write it in the Comments section.
Ces leçons enseignent comment parler la langue Boulou. Si tu as des commentaires, des suggestions, ou des critiques, écris-les dans la section des commentaires. (n k o b o b u l u AT g m a i l dot c o m)
Nsámá'a-Ndetên: http://www.nkoboboulou.com/nkoban/Angan34.htm