Ñyé'án Ñkóbán Búlu - Añgan 14 - Minsílí
01. Bí á yé'é ñkóbán Búlu. Bí tame yé' anê b'á síli nsílí.
Nsilí ô n'ajô wo kóbõ náa wo yi mõt á kate wo jam èziñ, ñgê ke náa wo yi bõt bê ve wo njika'anê mfá'á yà jam èziñ. Nsílí ô ne bo étun ñgê ke tyí'íbí. Aka'á nsíl'éte é ne belane ve èfíá jíá. Nsíl'ô ne bo áyàp, ô bela'an abui bífíá.
Asú nsílí ô tií aa mõt-a-binam, ñgê nsíl'ô n'a ású mõte wuá, õ ne belan èfíá:
zá
Èfíá "zá" j'á dañe beleban áman ôseñge. Asú bive'án, tót ê mínsílí miná:
Me ne [ zá ]?
Õ ne [ zá ]?
A ne [ zá ]?
M'a vô'ôlõ [ zá ]?
Õ ne jôé na [ zá ]? Õ ne júná [ zá ]?
A a wosane [ zá ]? B'á wosane [ zá ]?
Bí ñgá yên ê [ zá ]?
Mí ñgá yôn ê [ zá ]?
Bê ñgá yá'ane [ zá ]?
Me ndeme tôban [ zá ]?
Õ ñgá vú [ zá ]?
A a jêñ ê [ zá ]?
02. Èfíá "zá" é ne ê fe beleban átáta'a ôseñge. Ású bive'án, bá'álane mínsílí miná:
[ Zá ] a a kóbõ?
[ Zá ] a a yôn?
[ Zá ] a a wóban?
[ Zá ] a a kon?
[ Zá ] a a jêñ ê bisáé?
03. Èfíá "zá" é ne ê fe beleban átáta'a ôseñge ñgê ke ôseñge été. Ású bive'án, bá'álane mínsílí miná:
M'a tõñe [ zá ]? Zá m'a ê tõñ?
Õ ne móna [ zá ]? Zá a nê nyuá? Zá a nê ésoó?
A a lúmane [ zá ]? B'áa zá b'á lúman?
Bía zá bí á võman?
Mí á búni [ zá ]? Zá mí á búni?
B'á jêñê [ zá ]? Zá b'á jêñ?
M'a lôm ê [ zá ]? Zá m'a lôm?
Õ ñgá kate zá fóé awú? Zá õ ñgá kate fóé awú?
A a fombõ [ zá ]? Zá a a ê fombõ?
Bí á lôñ ê ndáa [ zá ]? Zá a nêe ê ndá bí á lôñ?
Mí ne ê ndáa [ zá ]? Ê ndáa zá mí né?
M'a kômbõ [ zá ]? Zá m'a kômbõ?
Mí á lúmane [ zá ]? Mía zá mí á lúman?
04. Ñgê nsíl'ô n'a ású ábui ê bõt, õ ne belan èfíá:
[ bezá ]?
Èfíá "bezá" j'á dañe beleban áman ôseñge. Asú bive'án, tót ê mínsílí miná:
Bí ne [ bezá ]?
Mí ne [ bezá ]?
Bê mbê [ bezá ]?
Me ñgá yên ê [ bezá ]?
Õ ñgá lôm ê [ bezá ]?
A ñgá yá'ane [ bezá ]?
Bí ndeme tôban [ bezá ]?
Mí ñgá yôn ê [ bezá ]?
B'á wosane [ bezá ]?
Bí á sêñgane [ bezá ]?
05. Èfíá "bezá" é ne ê fe beleban átáta'a ôseñge. Ású bive'án, bá'álane mínsílí miná:
[ Bezá ] b'á yôn?
[ Bezá ] b'á kóbõ?
[ Bezá ] b'á lúman?
[ Bezá ] b'á nyíñ?
[ Bezá ] b'á wóban ôsôé?
[ Bezá ] b'á jôan avusô?
06. Èfíá "bezá" é ne ê fe beleban átáta'a ôseñge ñgê ke ôseñge été. Ású bive'án, bá'álane mínsílí miná:
M'a tõñe [ bezá ]? [ Bezá ] m'a ê tõñ?
Õ ñgá lôm ê zá? Õ ñgá lôm ê [ bezá ]?
A a toñ [ bezá ]? [ Bezá ] a a ê toñ?
Bía [ bezá ] bí á võman?
Mí ñgá lôm ê zá? Mí ñgá lôm ê [ bezá ]?
B'á tõñ [ bezá ]? [ Bezá ] b'á tõñ?
Mí á lúmane [ bezá ]? [ Bezá ] mí á lúmane bê?
Mí ne bón ê [ bezá ]? [ Bezá ] bê ñgá bíáé mía?
07. Asú minsílí mí tií aa vôm, õ ne belan éfíá jiná:
vé
Asú bive'án mínsílí mí á belan èfíá "vé", bá'álane mínsílí miná:
Me bôõ [ vé ]?
Õ ne ê [ vé ]? Õ ne [ vé ]?
A a só ê [ vé ]?
Bí á ke tôban ê [ vé ]?
Mí á nyiñ ê [ vé ]?
Bê têle ê [ vé ]?
M'a lí'i ê [ vé ]?
Õ solô ê [ vé ]?
Bí á ke dí ê [ vé ]?
Mí ñgá lám émvañgên ê [ vé ]?
B'á sáé ê [ vé ]?
08. Ású minsílí mí tií aa jôm, õ ne belan éfíá jiná:
jé
Èfíá "jé" j'á dañe beleban áman ôseñge. Ású bive'án, bá'álane mínsílí miná:
M'a súp ê [ jé ]?
Õ be'e [ jé ]?
A a nyálè [ jé ]?
Bí á jêñ ê [ jé ]?
Mí á bo [ jé ]?
B'á kamane [ jé ]?
09. Èfíá "jé" é ne ê fe beleban átáta'a ôseñge. Ású bive'án, tót ê mínsílí miná:
M'a dí [ jé ]? [ Jé ] m'a dí?
Õ bilí [ jé ]? [ Jé ] õ bilí? J'ô õ bilí?
A a yôn ê [ jé ]? [ Jé ] a a yôn? J'á a a yôn?
Bí á solè [ jé ]? Jé bí á solè?
Mí á va'a [ jé ]? Jé mí á vak?
B'á jêñ ê [ jé ]? Jé b'á jêñ?
M'a suñe [ jé ]? Jé m'a ê suñ?
A a woé [ jé ]? Jé a ê woé? J'á á ê woé?
Bí á vô'ôlõ [ jé ]? Jé bí á vô'ôlõ?
Mí á búni [ jé ]? Jé mí á búni?
B'á wôlõ [ jé ]? Jé b'á wôlõ?
M'a nyú [ jé ]? Jé m'a nyú?
Õ lõô [ jé ]? Jé õ lõô? J'ô lõô?
A a yám ê [ jé ]? Jé a a yám? J'á a yám?
Bí á nyú [ jé ]? [ Jé ] bí á nyú?
Mí á kone [ jé ]? [ Jé ] mí á kon?
B'á wúp ê [ jé ]? [ Jé ] b'á wúp?
10. Ñgê wo síli nsílí mfá'á yà bi njika'anê, õ ne belane:
Amú jé?
Nsílí yà "amú jé?" ô ne beleban átáta'a ôseñge. Ású bive'án, síli'i mínsílí miná:
[ Amú jé ] m'a têt?
[ Amú jé ] a a yôn?
[ Amú jé ] bí á wosan?
[ Amú jé ] bí á sêñgan?
[ Amú jé ] me bôõ ê tyia?
[ Amú jé ] õ bilí ñkásá?
[ Amú jé ] bê solô ôkàñ?
11. Nsílí yà "amú jé?" ô ne beleban átáta'a ñgê ke áman ôseñge. Ású bive'án, síli'i mínsílí miná:
M'a fôtan amú jé? Amú jé m'a fôtan?
A a fíás amú jé? Amú jé a a fíás?
Bí á nyíñ amú jé? Amú jé bí á nyíñ?
Mí á suñ bidí amú jé? Amú jé mí á suñ bidí?
B'á vun èwólo amú jé? Amú jé b'á vun èwólo?
12. Biyoñ biziñ, ê vôm wo ê belan "jé" (ñgê ke "amú jé"), õ ne ê fe belan "amú jé" (ñgê ke "jé"). Asú bive'án. Tót ê mínsílí miná:
A a yám ê [ jé ]? A a yám amú [ jé ]?
[ Jé ] a a yám? J'á a a yám?
[ Amú jé ] a a yám? Amú j'á a a yám?
Mí á va'a [ jé ]? Mí á va'a [ amú jé ]?
[ Jé ] mí á vak? [ Amú jé ] mí á vak?
13. Éyoñ wo síli nsílí, õ ne tátè õseñge aa èfíá "ye":
Amú jé?
Ású bive'án, tót ê mínsílí miná:
Ye m'a yem?
Ye õ lõô? Y'õ lõô?
Ye a a wóban? Y'a a wóban?
Ye bí á wúp?
Ye mí á jõban?
Ye b'á bísi?
Ye m'a váñ?
Ye õ veê?
Ye a a bísi? Y'a a bísi?
Ye b'á lí'i?
14. Ê mvú'a kõnõk, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, bá'álane mínsílí miná:
Ye m'a solè bidí?
Ye wo sa bidí?
Ye a a jêñ ésáé?
Y'a a jêñ ê bisáé?
Ye bí á lô' ôsôé ñgúmba? Ye bí teke yê'ê mi'ê?
Ye mí á nye'e mejô?
Ye b'á láp ê mendím?
15. Biyoñ biziñ, bífíá wo ê belan náa ô kóbõ, mbiê fe wo ê belan náa ô síli nsílí. Vedá, éyoñ wo síli nsílí, wo yiane sili ntótán éfíá ê sí. Õ ne ê fe táté ájô aa èfíá:
*ye*
Ású bive'án, bá'álane mínsílí maná:
M'a dí! [ M'a dí? ] [ Ye m'a dí? ]
Õ ne mvo'óé! [ Õ ne mvo'óé? ] [ Ye õ ne mvo'óé? ] [ Y'õ ne mvo'óé? ]
A têle têtelê! [ A têle têtelê? ] [ Ye a têle têtelê? ] [ Ye a têle têtelê? ] ] Y'a têle têtelê? ]
Bí á lí'i! Bí á lí'i? Ye bí á lí'i?
Mí lõô ndá! Mí lõô ndá? Ye mí lõô ndá?
Mí lõô mendá! Mí lõô mendá? Ye mí lõô mendá?
Bê bôõ ába! Bê bôõ ába? Ye bê bôõ ába?
M'a solè bidí! M'a solè bidí? Ye m'a solè bidí?
Õ vúmáne Yèkombô! Õ vúmáne Èsa-Ékõtan? Ye õ vúmán Èsaáwoó?
A bôõ sí! A bôõ sí? Ye a bôõ sí? Y'a bôõ sí?
Á mbôõ sí! Á mbôõ sí? Ye á mbôõ sí? Y'a á mbôõ sí?
Bí á jêñ ésáé! Bí á jêñ ê bisáé? Ye bí á jêñ ê bisáé?
Mí ntóo áfúp. Mí ntóo áfúp? Ye mí ntóo áfúp?
B'á ba'aè tíl. B'á ba'aè tíl? Ye b'á ba'aè tíl?
16. Bifíá biziñ bifê bí á beleban mfá'á yà síli minsílí. Ású bive'án, síli'i mínsílí miná:
[ Záàá ]?!?
[ Jíá ]?
Náa [ jíá ]? Náa [ jé ]?
[ Jé ] ji?
[ Jé ] fe ji?
[ Ñga ]?
A a kon ê nlô [ ñga ]? Ye a a kon ê nlô [ ñga ]? Y'a a kon ê nlô [ ñga ]?
Ma'a [ ki ]? Ma [ ki ]? Ma [ ke ]? Ma [ ki ]?
Nyê'e ke? Nyê'e ki?
Bí a ke? Bí'a ki? Bía ke? Bía ki?
Mí'a ke? Mí'a ki? Mía ke? Mía ki?
Bê'e ke? Bê'e ki?
17. Éyoñ bí á síli nsílí ô tií aa táñ, bí á belan aka'á bífíá èziñ.
Ñg'éfíá yà ábui j'á tátè aa "a", belá'an èfíá "dáñêmbé". Ású bive'án, bá'álane mínsílí miná:
Aveñ dáñêmbé é têle ê ñkõl ôte?
Õ ñgá wôé ákpweñ dáñêmbé aañgô'é?
16. Ñg'éfíá yà ábui j'á tátè aa "b", belá'an èfíá "báñêmbé". Ású bive'án, bá'álane mínsílí miná:
Kelê fombõ. Bekálate báñêmbé bê bôõ ê tawôlõ?
Ású ébê'ê bí á kõmesan, bí mbilí bekábat aa beñgõé báñêmbé?
14. Wo belan ê fe èfíá "báñêmbé" éyoñ wo sílí nsílí ô tií aa ayoñ ê bõt. Ású bive'án, bá'álane mínsílí miná:
Yememeya'a báñêmbé bê ñgá zu wo jom?
Kóbõ'õ bêbêlá. Õ ñgá báñête Yènjõ'õ báñêmbé álú'ú nyo món?
15. Ñg'éfíá yà ábui j'á tátè aa "bi", belá'an èfíá "bíáñêmbé". Ású bive'án, bá'álane mínsílí miná:
Ndá nyiná è bilí binòñ bíáñêmbé?
Y'õ n'ètám? Wo kômbõ dí bisúá bídí bíáñêmbé?
16. Ñg'éfíá yà ábui j'á tátè aa "m", belá'an èfíá "máñêmbé". Ású bive'án, bá'álane mínsílí miná:
Kúp è bilí mebo máñêmbé?
Mefúp máñêmbé õ ñgá bè ê mbú wu?
17. Ñg'éfíá yà ábui j'á tátè aa "mi", belá'an èfíá "míáñêmbé". Ású bive'án, bá'álane mínsílí miná:
Ê ndá nyiná è bilí mimbé míáñêmbé?
Õ be'ê mimfóndé míáñêmbé? Mimfóndé míáñêmbé õ be'ê?
18. Ñg'éfíá j'á líti jôm jíá èyoñ ése, belá'an èfíá "jáñêmbé". Ású bive'án, bá'álane mínsílí miná:
Mí ñgá bè õwõndõ jáñêmbé áfúp?
Wo ètám, wo kômbõ dí fémbé jáñêmbé?
19. Ñgê nsílí ô ne ású táñ j'a ê funan bekábe, õ ne síli náa "táñ áyá (táñ yá)". Ású bive'án, bá'álane mínsílí miná:
Õ ñgá yá'ane táñ yá éyoñ õ ñgá kus mfóndé? Õ ñgá kus mfóndé wõé táñ yá?
29. Õnyelè 1. Belá'an bifíá mínsílí átáta'a ñgê k'áman ájô:
[zá, bezá, jé, amú jé, ê vé, ye] + [me, õ, a, bí, mí, bê] + [kõnõk]
[zá, bezá, jé, amú jé, ê vé, ye] + [me, õ, a, bí, mí, bê] + [be'ê, betê, bôõ, bútu, lõô, ñgônõ, solô, sônõ, têle, tií, toó, tôõ, tyelê, veê, yême, zemê]
[me, õ, a, bí, mí, bê] + [kõnõk] + [zá, bezá, jé, amú jé, ê vé]
[me, õ, a, bí, mí, bê] + [be'ê, betê, bôõ, bútu, lõô, ñgônõ, solô, sônõ, têle, tií, toó, tôõ, tyelê, veê, yême, zemê] + [zá, bezá, jé, amú jé, ê vé]
| Õnyônyós | Õmvon |
| me | bí |
| õ/ô | mí |
| a | bê |
| ne |
| mbê |
| ntóo |
| ñgá'an/ñgênán/ñgá'a |
| mbá'a |
| a/á |
| mbême |
| ndeme/ndõme |
| ñga |
| ñgá |
| tame/táme |
| támê |
| wô'õ |
| ya |
| jé |
| amú jé |
| ñga |
| vé/ê vé |
| ye |
| zá/bezá |
añgan (abui: mêñgan): _("lesson"/"leçon")_
ñkpwáa (abui: miñkpwáa): _("previous"/"précédent")_
èvôvôt (abui: bivôvôt): _("simple"/"simple")_
èñgun (abui: biñgun): _("pronoun"/"pronom")_
ntôo (abui: mintô): _("next"/"suivant")_
Áñgan díná d'á yê'êle bía anê b'á síli minsílí. Ñgê wo yêne jôm èziñ é n'ábé ñgê ke njuk, ñgê wo kômbô kómêkane, tili'i dê mfá'á ya bila'aé.
This lesson teaches how to ask questions. If you have a comment, a suggestion, or a critique, please write it in the Comments section.
Cette leçon enseigne comment poser les questions. Si tu as des commentaires, des suggestions, ou des critiques, écris-les dans la section des commentaires. (n k o b o b u l u AT g m a i l dot c o m)
Nsámá'a-Ndetên: http://www.nkoboboulou.com