Ñyé'án Ñkóbán Búlu - Añgan 12 - Ajó'ó "ñga", "ñgá", "tame/táme", aa "támê"
1. Bí á yé'è ñkóbán ê Búlu.
Bí tame yé'è ôjó' èziñ:
ñga
Õjó'ó "ñga" w'á líti náa jam d'á boban éyoñ jí. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Mê [ ñga ] kon.
Ô [ ñga ] fót.
Á [ ñga ] zê'êbe.
Bí [ ñga ] dí.
Mí [ ñga ] kóbõ.
Bê [ ñga ] yôn.
Mê [ ñga ] têt.
Ô [ ñga ] li'iban.
Á [ ñga ] sê'êbe.
Bí [ ñga ] sában.
Mí [ ñga ] nyíñ.
Bê [ ñga ] tyaman.
2. Ê mvúse kõnõk, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, bá'álane mêjô maná:
Mê [ ñga ] tyi meyok.
Ô [ ñga ] duk. Ô [ ñga ] láa minsos.
Á [ ñga ] vebe abúk.
Bí [ ñga ] nyoñ bidí.
Mí [ ñga ] kut abeñgê.
Bê [ ñga ] lôñ ê ndá.
Mê [ ñga ] bili meyok.
Ô [ ñga ] bõm ñkúl.
Á [ ñga ] koñ ábá.
Bí [ ñga ] kone tít.
Mí [ ñga ] sáé áfan.
Bê [ ñga ] wúp ê bidí.
3. Bí tame ye'è ôjó' õfê:
ñgá
Õjó'ó "ñgá" w'á lítí náa jam é mane ya ê boban. Bí tame belan ôjó' õte. Tót ê mêjô maná:
Me [ ñgá ] kon.
Õ [ ñgá ] ze'ebe.
A [ ñgá ] yôn.
Bí [ ñgá ] sobõ.
Mí [ ñgá ] jáñ.
Bê [ ñgá ] nye'esan.
Me [ ñgá ] fíás.
Õ [ ñgá ] váñ.
A [ ñgá ] wú.
Bí [ ñgá ] tyaman.
Mí [ ñgá ] lúman.
Bê [ ñgá ] kám.
4. Ê mvú'áa kõnók, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Me [ ñgá ] ve'e fe'ê.
Õ [ ñgá ] duk. Õ [ ñgá ] láa minsòs.
A [ ñgá ] jíbi minjùk.
Bí [ ñgá ] tá'aé ñgon.
Mí [ ñgá ] bê'êle ndúan.
Bê [ ñgá ] be'e bidí.
Me [ ñgá ] ku mbek.
Õ [ ñgá ] kamane bidí.
A [ ñgá ] ke ê Tíbátí.
Bí [ ñgá ] bu'u bidí.
Mí [ ñgá ] solè ká.
Bê [ ñgá ] kálane miñkál.
5. Bí tame ye'è ôjó' õfê:
tame
Wo belan õjó'ó "tame" éyoñ wo kômbõ líti náa mõt a a yi náa a a bo jam èziñ. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Mê [ tame ] yám.
Tabê'e sí. Ô [ tame ] vô'ôbõ.
Á kôlõ'õ sí. Á [ tame ] ke.
Bí [ tame ] wo'on.
Têba'ane têtelê. Mí [ tame ] jêm.
Bê kelê áfan. Bê [ tame ] sobõ.
6. Ê mvú'áa kõnók, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Mê [ tame ] bômbõ sí.
Nyá'á biañ. Ô [ tame ] sában mbõman.
Á kelê álôk. Á [ tame ] belane beyêñ.
Bí [ tame ] fúbu ndá.
Tabá'ane sí. Mí [ tame ] vô'ôlõ mefóé.
Bê kel'áfúp. Bê [ tame ] sebeke èsáé.
7. Bí [ tame ] yé'è ôjó' èziñ:
támê
Õjó'ó "támê" w'á beleban anê éyoñ wo ê tyini, vedá ètyini y'été ê ne aa mbamba nlêm. Ású bive'án yà kóbõ aa mõte wuá, tót ê mêjô maná:
[ Támê ] dí!
[ Támê ] jêm!
[ Támê ] sobõ!
[ Támê ] wóban!
[ Támê ] lí'i!
[ Támê ] vô'ôlõ.
08. Ê mvú'áa kõnók, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
[ Támê ] kóbõ Búlu.
[ Támê ] nyú biañ!
[ Támê ] vun éwólo!
[ Támê ] tyá'á kpwem.
[ Támê ] kut ábeñgê!
[ Támê ] têbe têtelê!
09. Ñg'ájô é n'a ású ábui ê bõt, belá'an èfíá "támáne" (ñgê ke Támánè"). Ású bive'án, tót mêjô maná:
Támánè lí'i!
Támáne vô'ôlõ.
Támánè vun éwólo!
Támáne kut ê miñkúl!
Támánè têbe têtelê!
10. Ñgê wo kóbõ aa mõt mfê aa wo yi náa ètyini "támê" é bo ású mía bêbaáne, belá'ane "ntámê". Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
[ Ntámê ] dí!
[ Ntámê ] sáé.
[ Ntámê ] vô'ôlõ!
11. Ê mvú'áa kõnók, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
[ Ntámê ] diin mbé.
[ Ntámê ] lí tíl.
[ Ntámê ] búlan ê Bañgí.
12. Ñgê wo kóbõ aa abui ê bõt vedá wo ê fe wo yiane nyoñ ê ñgap étyini éte, belá'ane "ntámáne" (ñgê ke "Támánè"). Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
[ Ntámáne ] sában.
[ Ntámánè ] vô'ôlõ.
[ Ntámáne ] bu'ú bidí.
[ Ntámánè ] lôñ ê ndá.
[ Ntámáne ] tátè èsáé.
13. Ñgê wo kób'ajô mõt a a bê bèbè ya ê bo vedá á njí ke dê bo, õ ne belan õjó'ó èziñ:
yiá
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Mê [ yiá ] wú.
Õ [ yiá ] kon.
Á [ yiá ] bám.
Bí [ yiá ] wosan
Mí [ yiá ] juan.
Bê [ yiá ] yênan.
14. Ê mvú'áa kõnók, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Mê [ yiá ] nambe élôp.
Õ [ yiá ] ku ébé. Mí [ yiá ] ku ê bibé.
Á [ yiá ] sep étom. Bê [ yiá ] sep étom.
Mê [ yiá ] bôé áñgámbá. Bí [ yiá ] bôé meñgámbá.
Ô [ yiá ] tyam átìñ. Mí [ yiá ] tyam átìñ. Mí [ yiá ] tyam ê metìñ.
Á [ yiá ] jáñ áfan. Bê [ yiá ] jáñ ê futa afan.
14. Õnyelè 1: Belá'an õnyenyet éñgun aa õjó'ó "ñga". Kõ'õláane kõnõk. Ñgê wo kômbõ, kõ'õláan èfíá ñgê ke bifíá:
ê jêm
ê yáa
ê jõban
[ ê yem ] [ abôk, èsáé, jêm, yám ]
[ ê báp ] [ abo, mebo ]
[ ê nyiñ ] [ Èbolêwo'o, ê Zañemelima ]
{ ê jêñ ] [ èsáé, bidí ]
15. Õnyelè 2: Belá'an õnyenyet éñgun aa õjó'ó "ñgá". Kõ'õláane kõnõk. Ñgê wo kômbõ, kõ'õláan èfíá ñgê ke bifíá:
ê lí'i
ê sobõ
ê sám ê, wó, mó
[ ê ja'aé, ê kap, ê señ, ê solé, ê suñ, ê wúp ] [ bidí ]
ê bè, õwõndõ, fôn, afúp
ê dip, ê diin, ê bôé, mbé
ê wõlè ê biwõlè
ê kon, sábiase, ntúi, tít
ê vaa ê bikõndé
ê bili ájô
ê têbe têtelê
ê bi kábat, ê wúp ê kábat
16. Õnyelè 3: Belá'ane õjó'ó "tame" aa bífíá biná:
ê ke
ê láa minsos
ê ve'ê fe'ê
ê bêt ándìl
| Õnyônyós | Õmvon |
| me | bí |
| õ/ô | mí |
| a | bê |
| ne |
| mbê |
| ntóo |
| ñgá'an/ñgênán/ñgá'a |
| mbá'a |
| mbême |
| ndeme/ndõme |
| ñga |
| ñgá |
| tame/táme |
| támê |
| wô'õ |
| ya |
añgan (abui: mêñgan): lesson/leçon
ñkpwáa (abui: miñkpwáa): previous/précédent
ntôo (abui: mintô): next/suivant
õjók (abui: ajók): auxilliary/auxilliaire
Mêñgan máná mê ne ású na bí yé'é anê b'á kóbô Búlu. Ñgê wo yêne jôm èziñ é n'ábé ñgê ke njuk, ñgê wo kômbô kómêkane, tili'i dê mfá'á ya bila'aé.
These lessons are meant to teach how to speak the Bulu language. If you have a comment, a suggestion, or a critique, please write it in the Comments section.
Ces leçons enseignent comment parler la langue Boulou. Si tu as des commentaires, des suggestions, ou des critiques, écris-les dans la section des commentaires. (n k o b o b u l u AT g m a i l dot c o m)
Nsámá'a-Ndetên: http://www.nkoboboulou.com