Ñyé'án Ñkóbán Búlu - Añgan 36 - Kõnõk: ê yiane
_("Bulu Lessons - 36 - The Verb *ê yiane*"/"Leçons de Boulou - 36 - Le Verbe *ê yiane*")_
01. Bí á yé'è ñkóban Búlu.
Bí yé'è ya ê mendenda' ê bekõnõ'õ mèziñ: bêkõnõ'õ b'á títi anê menda'a. Bí tame yé'è ndenda'a kõnõ' èziñ:
_("We have studied some copular verbs; that is, verbs that function like copulas. Let's study a certain copular verb."/"Nous avons déjà étudié certains verbes copulaires; c'est à dire des verbes qui functionnent comme des copules.")_
*ê yiane*
Kõnõ' *ê yiane* è ne beleban aa èyõlè ñgê k'õfát. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a [ yiane ] èsáé.*
*Wo [ yiane ] èvoñõlõ.*
*A a [ yiane ] õsáme.*
*Bí á [ yiane ] èsémé.*
*Mí á [ yiane ] mevak.*
*B'á [ yiane ] dúmá.*
02. Kõnõ' *ê yiane* è ne beleban éyoñ wo síli nsílí. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*[ Ye m'a yiane ] biyo'oè?*
*[ Amú jé wo ê yiane ] èvoñõlõ?*
*[ Avál avé a ê yiane ] akús?*
*[ Ñga ê bí á yiane ] èsémé?*
*[ Ye mí á yiane ] õsáme?*
*[ Amú jé b'á yiane ] dúmá?*
03. Kõnõ' *ê yiane* è ne beleban éyoñ wo ê jõs ajô. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a ê [ yiane ê kee ] õsáme.*
*Mê [ njí yiane ] õsáme.*
*Wo ê [ yiane ê kee ] èsémé.*
*Ô [ njí yiane ] èsémé.*
*A ê [ yiane ê kee ] õlu'ú.*
*Á [ njí yiane ] õlu'ú.*
*Bí á ê [ yiane ê kee ] èbiasè.*
*Bí [ njí yiane ] èbiasè.*
*Mí á ê [ yiane ê kee ] akúm.*
*Mí njí [ yiane ] akúm.*
*B'á ê [ yiane ê kee ] dúmá.*
*Bê [ njí yiane ] dúmá.*
04. Kõnõ' *ê yiane* è ne beleban aa kõnõ' èfê. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a [ yiane sobõ ].*
*Wo [ yiane wo'on ].*
*A a [ yiane sában ].*
*Bí á [ yiane yênan ].*
*Mí á [ yiane vô'ôlõ ].*
*B'á [ yiane siñ ].*
05. Ê mvú'áa ê kõnõ'õ baáa, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a [ yiane nyú ] biañ.*
*Wo [ yiane têbe ] têtelê.*
*A a [ yiane lí'i ] ê nlam.*
*Bí á [ yiane lám ] émvañgên.*
*Beyêñ b'á zu. Mí á [ yiane fúbu ] ndá.
*B'á [ yiane kóbõ ] Búlu. Bóñgô b'á [ yiane kóbõ ] Búlu.*
06. Õ ne ê fe jõs ájô. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a ê [ yiane ê ke tyemban ].*
*Mê [ njí yiane ê tyemban ].*
*Wo ê [ yiane ê ke wúp ].*
*Ô [ njí yiane ê wúp ].*
*Bí á ê [ yiane ê ke síñan ].*
*Bí [ njí yiane ê síñan ].*
*Mí á ê [ yiane ê ke lúman ].*
*Mí [ njí ke yiane ê lúman ].*
*B'á ê [ yiane ê ke wosan ].*
*Bê [ njí yiane ê wosan ].*
07. Ê mvú'áa ê kõnõ'õ baáa, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a ê [ yiane ê ke lí'i ] áfan.*
*Mê [ njí yiane ê lí'i ] áfan.*
*Wo ê [ yiane ê ke láa ] minsòs.*
*Ô [ njí yiane ê láa ] minsòs.*
*A ê [ yiane ê ke wúp ] ézà bídí.*
*Á [ njí yiane ê wúp ] ézà bídí.*
*Bí á ê [ yiane ê ke sa ] ê bidí.*
*Bí [ njí yiane ê sa ] ê bidí.*
*Mí á ê [ yiane ê ke kuan ] ê mesí.*
*Mí [ njí yiane ê kuan ] ê mesí.*
*B'á ê [ yiane ê ke dí'i ] ndá.*
*Bê [ njí yiane ê dí'i ] ndá.*
08. Õ ne bámêtan ê kõnõ' *ê yiane* aa kõnõ' èfê aa síli nsílí. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*[ Ye m'a yiane wú ] zaè?*
*[ Amú jé wo ê yiane kut ] ábeñgê?*
*Nseme a kone mekò. [ Ñga ê a a yiane wóban ] ê mbón ê mênyeñge?*
*[ Ye bí á yiane suñe ] sí? [ Ye bía be míà bí á yiane suñ ] ê mesí?.
*[ Ye mí á yiane wosan ]? [ Ye mía be bê mí á yiane wosan ]?*
*Bí á yañge beyêñ. [ Èyoñ èvé b'á yiane só ]?*
09. Mbámêtan ê kõnõ' *ê yiane* aa kõnõ' èfê ô ne beleban an'éwuwuñ ê kõnõk. Nál'a ne náa ê mvú'áa mbámêtan ê kõnõ' *ê yiane* aa kõnõ' èfê, õ ne kõ'õlan éwuwuñ éñgun. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("The combination of the verb *ê yiane* with another verb can be used as a complementary verb. This means that, after the verb *ê yiane* and the other verb, you can add a complementary pronoun."/"La combinaison du verbe *ê yiane* et d'un autre verb peut être utilisé comme un verbe complémentaire. Ceci signifie qu'après le verbe *ê yiane* et l'autre verbe, tu peux ajouter un pronom complémentaire.")
*Me ne mvèndée Ndibi. Me ne Ndibi mvèndé. Ndibi a a [ yiane sémè ma ]. Ndibi a a [ yiane ma sémè ]. A a [ yiane sémè ma ]. A a [ yiane ma sémè ].*
*Akusábo ê õ ñgá sep ètom, a a [ yiane wo jámè ]. A a [ yiane jámè wo ].*
*Ye Mvele a a ba'aè tíl étám? Bí á [ yiane vólõ nye ]. Bí á [ yiane nyê vólõ ].*
*Bí á ke jom ê Tatê Èzõ'õ. A a [ yiane bótane bíà ]. A a [ yiane bíà bótane ].*
*Nanê m'a ê ye suan, m'a [ yiane mía loene ]. M'a [ yiane loene mía ].*
*Ê mbôle bê ñgá síli ma njámán, m'a [ yiane jámè be ]. M' a [ yiane bê jámè ].*
10. Ê mvú'áa èwuwuñ éñgun, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Me ne monêñgon Èsaámenyum. Ajô te, éyoñ Ésaámenyum b'á ba kábat, b'á [ yiane ma vê ] nlô.*
*A a [ yiane wo báp ] ê mebo. A a [ yiane wo báp ] ê me. A a [ yiane wo ] mê báp.*
*B'á ke yên ê ñkúkúmá. B'á [ yiane síli nye ] minsílí. B'á [ yiane nyê ] síli minsílí.*
*Bí ñga ke áfúp. Aka'a a a [ yiane tõñe bíà ] áfúp. Aka'a a a [ yiane bía tõñ ] áfúp.*
11. Kõnõ' *ê yiane* è ne beleban aa õjók. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("The verb *ê yiane* can be used with an auxillary."/"Le verbe *ê yiane* peut être utilisé avec un auxilliaire.")_
*Mê [ ñga yiane ] ke.*
*Õ [ ñgá yiane ] zu.*
*A a [ yiane fó'ó ] wóban.*
*Bí á [ yiane támê ] dí.*
12. Kõnõ' *ê yiane* è ne beleban aa õjêjó'ó kõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("The verb *ê yiane* can be used as an auxillary verbe."/"Le verbe *ê yiane* peut être utilisé comme un verbe auxilliaire.")_
*M'a [ yiane tú'à ] fombõ.*
*Ñgê wo yi biañ é wé'è, wo [ yiane kúne ] wóban.*
*A a [ yiane jí'à ] yám.*
*Bí á [ yiane vôlõ ] sáé.*
*Mí á [ yiane betá ] jêm.*
*B'á kon áñgõndô. B'á [ yiane kõmõ ] sában.*
13. Ê mvú'áa kõnõk, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a yiane kúne ê ji ê melám.*
*Õ ñga yiane búlan ê Kolómbia.*
*A a yiane búlan ézà ékõlá.*
*Bí á yiane kúne ê bè ôwõndõ.*
*Mí njí yiane ê ke ê Mvañgan.*
*Mí á ê yiane ê ke ke ê Mvañgan.*
*B'á [ yiane kõmô ] lôñ ê ndá.*
14. Kõnõ' *ê yiane* j'a beleban abui mfá'á yà bámêtan ábui ê bekõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a [ yiane yem ê kóbõ ] Búlu.*
*Ñgê bikúl bí vê wo bidí, wo [ yiane ben ê dí ].*
*A a [ yiane ke ê sobõ ] ôkàñ.*
*Ôsúsúa náa bí á bè õwõndõ, bí á [ yiane tátè lí ] tíl.*
*Ñgê bí á kômbõ lú'an, bí á [ yiane yem ê ba'ale ] bón.*
*Te náa mbú w'á man, b'á [ yiane mane ê lôñ ] ê ndá.*
15. Kõnõ' *ê yiane* è ne beleban anê kõnõ' èkpwáa. Nál'a ne náa kõnõ' *ê yiane* è ne beleban éfas ôsú yà ôseñge ô bilí bifas bíbàè. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*[ M'a yiane sában ] [ amú m'a kon ].*
*[ Wo yiane ke ] [ éyoñ ñkúkúmá a a báñête wo ].*
*[ A a yiane búlan ékõlá ] [ a ñgá nyoñ ].*
*[ Bí á yiane jíbi nye ] [ akusábo ê a nê ébiasè ].*
16. Kõnõ' *ê yiane* è ne ê fe beleban éfas ê baáa yà ôseñge ô bilí ábui ê bifas. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Éyoñ m'a ê ye suan áfúp, [ m'a yiane koene mí mane ya ê lí tíl ].*
*Kelê nye vele ôyó [ amú a a yiane nyú biañ ].*
*Éyoñ ñkúkúmá a ê ye suan, [ mí á yiane têbe têtelê ].*
17. Bí beláane ya kõnõ' *ê yiane* ású mam mê tií aa mõt-a-binam. Kõnõ' ète è ne ê fe belaban ású betít, anòn, bíôm, aa mam. Ású bive'án, t&ocute;t ê mêjô maná:
*Kandé j'a yiane ma.*
*Bikõndé bí á yiane wo.*
*Èzíñgí j'á yiane nyê.*
*Mímfóndé mí á yiane bíà.*
*Ye bíkõndé me ñgá kus bí á yiane wo?*
*Akusábo ésáé é n'ábui, bí á yiane sóndô je. Bí á yiane jê sóndõ.*
*Ê kálate a betê ê tawôlõ, wo yiane láñ ê nye. Wo yiane nyê láñ.*
*Mfiñgá ô ntóo mvit. Wo yiane sõp ê wõ. Wo yiane wô sõp.*
*Mebo m'á táé nye. A a yiane báp ê me. A a yiane mê báp.*
*Bí á wô' ôsón amú ñgê a manê nyú meyok, á ñga kate bõt mam m'á yiane tabe ásòé*.
añgan (abui: mêñgan): lesson"/"leçon")_
èjêt (abui: bijê): expression"/"expression")_
èla'é, (èla'aé) (abui: bila'é, bila'aé): comment"/"commentaire")_
ntôo (abui: mintô): next"/"suivant")_
ñkpwáa (abui: miñkpwáa): previous"/"précédent")_
õkpwet (abui: akpwet): auxilliary"/"auxilliaire")_
õmíês (abui: amíês): subject"/"sujet")_
Mêñgan máná mê ne ású na bí yé'é anê b'á kóbô Búlu. Ñgê wo yêne jôm èziñ é n'ábé ñgê ke njuk, ñgê wo kômbô kómêkane, tili'i dê mfá'á ya bila'aé.
These lessons are meant to teach how to speak the Bulu language. If you have a comment, a suggestion, or a critique, please write it in the Comments section.
Ces leçons enseignent comment parler la langue Boulou. Si tu as des commentaires, des suggestions, ou des critiques, écris-les dans la section des commentaires. (n k o b o b u l u AT g m a i l dot c o m)
Nsámá'a-Ndetên: http://www.nkoboboulou.com