Ñyé'án Ñkóbán Búlu - Añgan 27 - Añgúñgùs Ê Bekõnõk
_("Prepositional Verbs"/"Verbes de Péposition")_
01. Bí á yé'è ñkóban Búlu.*
Bí tame yé'è kõnõ' èziñ:
ê *wôk*
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a [ wôk ].*
*W'a [ wôk ].*
*Õ [ wô'õk ].*
*A a [ wôk ].*
*Bí á [ wôk ].*
*Mí á [ wôk ].*
*B'á [ wôk ].*
02. Kõnõ' *ê wôk* è ne beleban aa èyõlè. Nál'a ne náa kõnõ' *ê wôk* è n'ènyênyá'aè ê kõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("The verb *ê wôk* can be used with a name. Therefore, the verb *ê wôk* is a verb of action."/"Le verbe *ê wôk* peut être utilisé avec un nom. Par conséquent, le verbe *ê wôk* est un verb d'action.")_
*M'a [ wô' ] édùñ.*
*Wo [ wô' ] ê ñkóbõ.*
*A a [ wô'ô ] miñyôn.*
*Bí á [ wô'ô ] melêp.*
*Mí á [ wô'ô ] menyíñ.*
*B'á [ wô'ô ] melúman.*
03. Õ ne ê fe kõ'õlan ê menda'a mèziñ ñgê k'ajó' èziñ bí yé'è ya. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("You can also add some of the copulas or auxillaries we have studied."/"Tu peux aussi ajouter ceertaines copules ou auxilliaires que nous avons déjà étudiés.")_
*Mê [ wô'õ ya ].*
*Mê [ njí wôk ].*
*Me [ ne teke wôk ].*
*Me [ ndeme wôk ].*
*Me [ ñgá wôk ].*
*Me [ wô'õ wôk ].*
*Ñga ê wo [ wô'ô ] bidùñ?*
*A ñgá yôn; me teke [ wôk ].*
*Nanê bí ñgá [ wô'ô ] fóé, bí sóó.*
*Ye mí njí [ wô'ô ] fóé awú?*
*Bê ndeme [ wô'ô ] miñkúl; ve bê teke bísi!*
04. Kõnõ' *ê wôk* è ne ê fe beleban aa èwuwuñ éñgun. Nál'a ne náa kõnõ' *ê wôk* è ne ê fe èwuwuñ ê kõnõk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("The verb *ê wôk* can be used with a complementary pronoun. Therefore, the verb *ê wôk* is also a complementary verb."/"Le verbe *ê wôk* peut aussi être utilisé avec un pronom complémentaire. Par conséquent, le verbe *ê wôk* est aussi un pronom complémentaire.")_
*M'a [ wô'ô wò ].*
*Món a a yôn. Ye wo [ wô'ô nye ]?*
*Á njí [ wô'ô bíà ].*
*Bí á [ wô'ô míà ].*
*Mí á ê [ wô'ô ke ma ].*
*B'á [ wô'ô bíà ].*
05. Kõnõ' *ê wôk* è ne ê fe beleban éfas ôsú yà ôseñge ô bilí bifase bíbàè. Ajô te kõnõ' *ê wôk* è ne ê fe kõnõ' èkpwáa. Ású átáta'a, tót ê mêjô maná:
_("The verb *ê wôk* can be used with a complementary pronoun. Therefore, the verb *ê wôk* is also a complementary verb."/"Le verbe *ê wôk* peut aussi être utilisé avec un pronom complémentaire. Par conséquent, le verbe *ê wôk* est aussi un pronom complémentaire.")_
*Món á veê ya. [ M'a wô' ] [ a a yôn ].*
*[ Ye õ ñgá wô'ô ] [ bê lóñe õyêñgá ].*
*[ Ñga ê wo wô' ] [ a kóbõ'õ Búlu ].*
*[ Bí á wô' ] [ a a koñ ].*
06. Ê zàñe bifas bíbaáne yà ôseñge, õ ne nyíñíli ôbõñ. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("Between the two sections of the sentente, you can include a conjunction."/"Entre les deux parties de la phrase, tu peux inclure un conjonction.")_
*[ M'a wô' ] [ anê ] [ b'á zu ôkàñ ].*
*[ Ñga ê õ ñgá wô'ô ] [ na ] [ bê mbême só ]?*
*[ Amú a ne ndók, a ê wô'ô ki ] [ éyoñ ] [ wo kóbõ ].*
*[ Bí á wô'ô ] [ na ] [ wo lôñ ê ndá ].*
*[ Mí á ê wô'ô ke ma ] [ ja'a ] [ m'a bám ].*
*[ Bê ñgá wô' ] [ anê ] [ mí á lúman ].*
*[ Nanê ] [ mí ñgá wô'ô bidùñ, ] [ mí valée mimbí ].*
*[ Éyoñ ] [ bê ñgá wô'ô miñyôn ] [ anê ] [ bê ñgá zu ê nlam ].*
07. Bí tame yé'è kõnõ' èziñ:
ê *wú*
Ású bive'án yà belane kõnõ' *ê wú*, tót ê mêjô maná:
*Mê njí kômbõ wú.*
*Ye wo zu wú?*
*A ñgá wú aañgõ'é.*
*Bí á zu wú bí búta'ane jé?*
*Ye wo kômbõ wú.*
*Á mbême wú!*
*Bí ñgá yè wú?*
08. Bí yé'è ya ê befátan ê bekõnõ'õ bèziñ:
Bí tame yé'è fátane kõnõ' èfê.*
Õñgúñgùs ê kõnõ' ô ne kõnõ' è nê bámêtáne aa èfí'éziñ. Èyoñ éte mbameta'anê ôte w'á bi atinán ê dé. Añgúñgùs ê bekõnõ' é ne fátan élál.*
Èbá-fátan áñgúñgùs ê bekõnõ'õ dá é ne kõnõ'õ j'a tátè bi átinán ê dé. Bí á tê yé' áka'á kõnõ' éte: *ê wôk*. Kõnõ' *ê wôk* j'a beleban mfá'á yà líti náa meló mê mõt, meló mê tít, ñgê ke meló m'ônòn m'á nyoñ èdùñ a a kalan ê je boóo. Ve éyoñ kõnõ' *ê wôk* j'a ê beleban aa bifíá biziñ, nál'a a vê ñgúmba kõnõ' èfê è bil'átinán ê dé.*
Bí tame yé' ôñgúñgùs ê kõnõ' èziñ:
ê *wô'ô zaé*
Kõnõ' *ê wô'ô zaé* j'a líti náa abum d'á yi bidí. Õ ne belan èjêt éte anê ényênyá'aé ê kônõk. Õ ne ê fe kõ'õlan ê menda'a aa ajó' èziñ bí yé'è ya. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("We have already studied some categories of verbs: verbs of state, verbs of action, copular verbs, auxillary verbs, complementary verbs, and verbs of precedence. Let's study another category. A prepositional verb is a verb that, when combined with a certain word, the expression produces a verb with its own meaning. Prepositional verbs are in three categories. A sub-category of prepositional verbs are verbs that have their own meaning. We saw one of those verbs as *ê wôk*. The verb *ê wôk* is used to indicate that an ear hears a noise and transmits it to the (human, animal, or bird's) brain. But when the verb *ê wôk* is combined with certain words, it produces a specific meaning. Let's study a prepositional verb: *ê wô'ô zaé*. The verb *ê wô'ô zaé* indicates that a stomach desires some food. You can use that verb as a verb of action. You can also add some of the copulas and/or auxillaries we have studied already.")_
*M'a wô'ô zaé.*
*Ye wo wô'ô zaé?*
*A ndeme dí. A ê wô'ô ki zaé.*
*Bí wô'õ wô'ô zaé.*
*Ye mí ne teke wô'ô zaé?*
*Bê ñgá'án teke wô'ô zaé.*
09. Bí tame yé' ôñgúñgùs ê kõnõ' õfê:
_("Let's study another prepositional verb.")_
ê *wô' évé*
B'á jô na mõt a a wô' évé éyoñ mõt ate a a kômbõ nyú mendím. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a wô' évé.*
*Ye wo wô' évé?*
*A a wô' évé.*
*Bí á wô'ô ke èvé.*
*Amú jé mí á wô' évé?*
*Bê ne teke wô' évé.*
*Ye wo wô' évé õ têle ê mfôm ánjēñ.*
10. Bí tame yé'è ôñgúñgús ê kõnõ' èziñ:
ê *wô'ô mintáé*
Õñgúñgús ê kõnõ' *ê wô'ô mintáé* w'á líti náa nsañga (mõt, tít, õnòn) w'á wô'ôtan abé ñgê ke jôm j'á táé ê nyúl été ñgê ke ê nyúl átán. Mintáé mí ne bo ávál d'á yénè aa mís ñgê k'ávál ê nsañga w'á wô'ôtan. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("Let's study a certain prepositional verb: *ê wô'ô mintáé*. The prepositional verb *ê wô'ô mintáé* indicates that a being (human, animal, bird, etc) is feeling pain, inside or outside the body. Pain can be (visually) seen or felt.")_
*M'a wô'ô mintáé.*
ê *vé wo wô' mintáé?*
*A a wô'ô mintáé ábo.*
*Bí á ê wô'ô ke mintáé.*
*Ye mí á wô'ô mintáé?*
*Bê wô'õ wô'ô mintáé.*
11. Bí tame yé' ôñgúñgùs ê kõnõ' õfê:
_("Let's study another prepositional verb.")_
ê *wô' ôlún*
Mõt a a *wô' ôlún* éyoñ a a tê bi ê mbía fóé ñgê ke náa mbía jam d'á tê nye kúí. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a wô' ôlún amú me ñgá ku meve'elê.*
*Õ ne bikálák. Wo wô' ôlún ja'a éyoñ mõt a a vólõ wo.*
*Ndemben a a wô'o ôlún? Be ndômenyàñ bê ñgá nyúm ê nye nlô kábat.*
*Bí á wô' ôlún mbôle bí ñgá'án teke dí nté anê tyé.*
*Bê ñgá wô' ôlún éyoñ ésaá a ñgá wú.*
12. Bí tame yé' ôñgúñgùs ê kõnõ' õfê:
_("Let's study another prepositional verb.")_
ê *wô' ôsón*
Mõt a a *wô' ôsón* éyoñ b'á tê nye sámêle. Mõt a ne ê fe wô' ôsón éyoñ mõt mfê a a tê nye biasè ê meñgana bõt. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a wô' ôsón amú Ésíáne a a tê ma biasè ê nseñ éwõñgá.*
*Wo wô' ôsón amú moónyóñ a a ke a a so'o wo ê nlam-nlam.*
*A ñgá wô' ôsón éyoñ õ ñgá ta nyê ê nseñ ê zàñ.*
13. Bí tame yé' ôñgúñgùs ê kõnõ' õfê:
_("Let's study another prepositional verb.")_
ê *wô'ô njùk*
Mõt a a *wô'õ njù'* éyoñ á njí kômbõ bo jôm, èko-ziñ a kômbõ wo'on ñgê ke náa á njí yi ê mõt á ndêñêle nyê (njù' b'áa èlēs bê njí bo nyênyáé e jôm). Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
_("Somebody is said to *wô'ô njùk* when (s)he doesn't want to do something or anything, or (s)he doesn't want to be bothered (bothersome and laziness are not the same thing).")_
*M'a wô'ô njùk.*
*Ye wo wô' ê njùk?*
*Ye ô ñga wô' ê njùk?*
*A a wô'õ wô' ê njùk.*
*Bí á ê wô'ô ke njùk.*
*Amú jé mí á wô'ô njùk?*
*B'á víane wô' ê njùk.*
14. Bí tame yé' ôñgúñgùs ê kõnõ' õfê:
_("Let's study another prepositional verb.")_
ê *wô'ô sóm*
B'á jô na mõt a a *wô'ô sóm* éyoñ mõt ate a a kômbõ wo'on; èko-ziñ á te'e ya amú ábui ésáé ("njùk" b'áa "sóm" b'á selan). Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a wô'ô sóm.*
*M'a ke bômbõ sí. M'a wô'ô sóm.*
*Me lõô wo wô'ô sóm. Ye õ ndeme só áfúp?*
*Te wo ndêñêle nyê. A a wô'ô sóm.*
*Bí yône ya ábui dê. Bí ñga wô'ô sóm.*
*Mí mane ya ê bè ôwõndõ. Èko-ziñ mí á wô'ô sóm.*
15. Bí ñga yeme náa kõnõ' *ê wú* è bilí ñgúmba átinán ê dé; vedá kõnõ' *ê wú* è ne ê fe beleban an'ôñgúñgùs ê kõnõk. Nál'a ne náa õ ne bámêtan ê kõnõ' *ê wú* aa èfí'èfê aa bi ê ñgúmba átinán.*
Bí tame yé' ôñgúñgùs ê kõnõ' õfê:
_("Let's study another prepositional verb.")_
ê *wú zaé*
Mõt a a *wú zaé* éyoñ á tabêe ya áyàp éyoñ (abui mêlú) a teke dí ñgê ke náa a teke dí ávál d'á yiane. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a wú zaé amú me n'a ázóé.*
*Ye wo wú zaé ja'a õ bilí bekábe? Kelê kus ê bidí.*
*A a jíbi wú zaé amú a ne afom.*
*Bí ñgá yè wú zaé ê Tíbátí.*
*Mí á wú zaé amú jé?*
*B'á wú zaé nté anê nyiá a ñgá ke.*
16. Bí tame yé' ôñgúñgùs ê kõnõ' õfê:
_("Let's study another prepositional verb.")_
ê *wú ôsón*
B'á jô na mõt a a *wú ôsón* éyoñ á sáme ya ábui. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a wú ôsón.*
*Ye m'a zu wú ôsón?*
*Ô ñga zu wú ôsón.*
*A ñgá yè wú ôsón.*
*Amú jé bí á wú ôsón?*
*Mí á zu kõmô wú ôsón.*
*B'á jíbi wú ôsón.*
17. Bí tame yé' ôñgúñgùs ê kõnõ' õfê:
ê *wú njùk*
B'á jô na mõt a a *wú njùk* èyoñ a ê toñ mõt mfê. Ñgê ke náa b'á jô na mõt a ñgá wú mõt mfê njùk ñgê ê mõt õsú a ñgá toñ ê mõte baáa abui. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a wú njù' nté anê tatê a ñgá só.*
*Amú jé wo wú njùk?*
*Ye a a víane wú njùk?*
*Bí á kõmõ wú wo njùk.*
*Mí ñgá wú nye njùk.*
*Bê wô'õ wú ma njùk.*
18. Bí tame yé' ôñgúñgùs ê kõnõ' õfê:
_("Let's study another prepositional verb.")_
ê *wú mintáé*
B'á jô na mõt a a *wú mintáé* éyoñ mintáé mí tabêe ya áyàp aa mí n'a abui. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*M'a wú mintáé.*
*Mê ñga yè wú mintáé.*
*Me ñgá yè wú mintáé.*
*Me wô'õ yé wú mintáé.*
*Me ndeme yé wú mintáé.*
19. Bí tame yé' ôñgúñgùs ê kõnõ' õfê:
_("Let's study another prepositional verb.")_
ê *wú nyám*
B'á jô na mõt a a *wú nyám* éyoñ mõt ate a a jíbi bo ê jam èziñ á njí bê a kômbõ'õ bo. B'á jô fe náa mõt a a *wú nyám* éyoñ mõt ate a ê ko wòñ ású jam èziñ á njí yiane ê ko ê wòñ (https://www.webonary.org/bulu?s=nyam&search=Search&key=bum&pos=&semantic_domain=&search_options_set=1&match_whole_words=1&lang=en). Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Éyoñ me ñgá wô' édùñ áfan, me ñgá wú nyám.*
*Nanê me ñgá mane kóbõ, õ ñgá wú nyám.*
*A wô'õ wú nyám ja'a bí á vólo nyê.*
20. Bekõnõ'õ befê bê ne:
ê *ti'i*
ê *ti'i dís*
B'á jô na mõt a a *ti'i dís* éyoñ mõt ate a ê fombõ jam èziñ mon étun éyoñ amú a a kômbõ yemelan ê jam èziñ (https://www.webonary.org/bulu?s=ti%27i&search=Search&key=bum&pos=&semantic_domain=&search_options_set=1&match_whole_words=1&lang=en). Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Éyoñ me ñgá wô' édùñ ábá, me ñgá ke ti'i dís.*
*Ane ná nanê a a wô'ô miñyôn, a ke ti'i mís.*
21. Bí yé'è ya náa èbá-fátan ôñgúñgùs ê kõnõ'õ jiá é ne kõnõ'õ j'a táté bi átinán ê dé. Avál ébá-fátan ôñgúñgùs ê kõnõ' èfê é ne kõnõ'õ j'a ê tinan ê ke jôm èziñ éyoñ j'a ê beleban étám. Avál ê kõnõ' ète d'á beleban v'aa èfí'èfê.*
_("We have learned that a sub-category of prepositional verbs are verbs that have their own meaning. Another sub-category of prepositional verbs are verbs that don't have any meaning if they are used by themselves. Such a verb can only be combined with another word. An example of such a ver is 'ê ko'")_
Bí tame yé' ôñgúñgùs ê kõnõ' õziñ:
ê *ko*
Kõnõ' *ê ko* è ne teke beleban étam. Bí tame yé' ôñgúñgùs ê kõnõ'õ èziñ:
ê *ko éñgôñgól*
ê *wô' éñgôñgól*
Mõt a *ko* mõt mfê *éñgôñgól*, ñgê ke náa mõt èziñ a a *wô'ô* mõte mbó' *éñgôñgól*, éyoñ ê mõt õsú a a jêñ ê na á vólõ ê mõte baáa. Kõnõ' ète j'a dañe beleban éyoñ ê mõt baáa a nê ázóé, ñgê ke náa a a jêmbane bidí, ñgê ke náa a a jêmbane jôm èfê. Nál'a ne náa é mõte baáa a a yi jôm éziñ a sê ñgul ya ê bi aa ñgul jèé étám. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Èñgôñgól! Koó m'a èñgôñgól.*
*Koó nye èñgôñgól. Ñga ê wo wô'ô nye èñgôñgól! .*
*M'a zu nyê vólõ. M'a wô'ô nye èñgôñgól. M'a ko Avômõ èñgôñgól.*
*Nté anê Nanê a ñgá wú, õ teke bía wô' èñgôñgól. Koó bíà èñgôñgól.*
*A a ye vólõ wo náa ô kabêe meve'elê amú a a wô'ô wo éñôñgól. A a zu wo ko éñgôñgól.*
22. Bí tame yé' ôñgúñgùs ê kõnõ' õfê:
ê *ko ê wòñ*
Mõt a a *ko wòñ* mfá'á jam á njí yi náa é bo nyê ñgê ke náa é bobáan. Mõt a ne *ko* ê mõt mfê *wòñ* ñgê ê mõt mbó' a ne nyê mvèndé, ñgê ke náa a a dañe ñgul (èko-ziñ a ne njêt), ñgê ke náa a bilí betáa ñkôñ, aakeêke. Mõt a ne ê fe *ko* tít ê *wòñ*: zeê, ñgbweñgwem, zok, èlôp, nyó, aakeêke. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Akam a ne njêt áñgõndô. M'a ko nyê wòñ.*
*Kel'áfúp! Te wo ko wòñ.*
*A wô'õ jíbi mintáé. A ê ko ê ki ndõndo wòñ.*
*Bí á zu ke ê nsõm. Bí á ko ê ke wòñ.*
*Támáne sábane sábiase. Te mí á ko wòñ.*
23. Bí tame yé' ôñgúñgùs ê kõnõ' õfê:
ê *báa*
ê *báa áló*
B'á jô na mõt a a *báa aló* éyoñ a ê kõmõ vô'ôlõ mêjô mõt mfê a a kóbõ. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Me bilí mía betaa mbáñêtê. M'a yi mí báa meló éyoñ m'a kóbõ.*
*Báa aló éyoñ ñkúkúmá a a lêp ê wo.*
*A mane ya ê vúan melêp mê nyiá amú á njí báa meló éyoñ nyiá a mbê a kòbõ'õ.*
*Bí ñgá báa meló éyoñ tatê a mbê a kap èlík.*
*Ye mí wô'õ fó'ó báa meló éyoñ mõt a ê bõm ñkúl.*
*Èyoñ m'a ê kalane bê mefóé, bê ne teke báa meló.*
24. Bí tame yé' ôñgúñgùs ê kõnõ' õfê:
ê *fáme ôkòn*
Ê kõnõ'õ nyíná j'a dañe beleban mfá'á jam é lõte ya (vedá kõnõ' ète è ne ê fe beleban ású jam d'á ye boban). B'á jô na mõt a ñgá fáme õkòn éyoñe jam èziñ é ñgá boban (èko-ziñ a ñgá dí jôm èziñ, èko-ziñ mõt a ñgá nambe nyê), anê átem-ê-tem a ñgá tátè náa á ñga kon. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Ve nanê me ñgá tye' ñnám ê ñgòn, me [ fámêe õkòn ].*
*Ye õ ndeme só áfúp, ô [ fáme ya ôkòn ]?*
*Nanê a ñgá têbe ê nseñ, a [ fámêe õkòn ].*
25. Bí tame yé' ôñgúñgùs ê kõnõ' õfê:
ê *fáme õyó*
B'á jô na mõt a a fáme õyó éyoñ a a vôlõ ke ôyó éyoñe jam èziñ afê d'á tê boban.*
*Éyoñ me wô'õ só áfúp, me wô'õ [ fáme ôyó ].*
*Ve nanê bí ñgá nyíin ndá, a [ fáme ê ôyó ].*
26. Bí tame yé'è ôñgúñgùs ê kõnõ' èziñ:
ê *sep*
ê *sep étom*
B'á jô na mõt a a sep ètom éyoñ mõt ate a ê bo jam é n'ábé, jam a a bê ñgul ya ê sá'ále. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Mê ki ya ê jàl. Me za ê sep étom.*
*wo dañ èsas. Nálè õ wô'õ sep étom.*
*Mbôle a nê éñgbwemese, a wô'õ sep étom.*
27. Bí tame yé'è ôñgúñgùs ê kõnõ' èziñ:
ê *sók*
ê *só' étyi*
B'á jô na mõt a a *só' étyi* éyoñ mõt ate a ê bo jam anê ákút (ê mõt a a *só' étyi* a sê k'a akút; a a líti õkúkut ve mon étun éyoñ). Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Õ ne nanê õ man ê nyú meyok, ô ñga só' étyi.*
*A ndeme nyú báñga. ê nde a a só' étyi.*
28. Bí tame yé'è ôñgúñgùs ê kõnõ' èziñ:
ê *só'ó meyok*
B'á jô na mõt a a *só'ó meyok* éyoñ mõt ate a ê bo jam anê ákút, vedá a bo nálé amú a a tê nyú meyok. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Wo ndembe amú wo só'ó meyok.*
*A wô'õ ta bíà éyoñ a a só'ó meyok.*
29. Èbá-fátan ôñgúñgùs ê kõnõ'õ lále é ne kõnõ' è bilí ñgúmba átinán ê dé, vedá éyoñ wo ê belan kõnõ' ète, wo yiane kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá náa ô ve njika'anê ású jam d'á boban. ève'án ê kõnõ' é ne:
ê *ku*
Éyoñ wo ê belane kõnõ' *ê ku* wo yiane kat ávál avé mõt a ê ku. Ajô te, kõnõ' *ê ku* j'a bíáé ábui áñgúñgùs ê bekõnõ. Bive'án bí ne:
ê *ku sí*
ê *ku évôl*
ê *ku ávēm*
ê *ku ájô*
ê *ku ê ñkaná*
ê *ku sóm*
ê *ku mvúk*
ê *ku ê mbek*
B'á jô na mõt a a *ku avēm* éyoñ a a káte kóbõ amú a ndeme wô' étúá jam, anê mbía fóé. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Éyoñ me ñgá wô'ô fóé awú, me ñgá ku avēm.*
*Móne Meye a ndeme ku ê meve'elê. Ajô te, Meye á ku ya avēm.*
30. B'á jô na mõt a a *ku èvôl* éyoñ mõt ate a ê kóbõ ki. É ne bo náa émíén ê nye a a tóp ê na á njí kômbõ kóbõ. É ne bo náa mõt ate a a kon. É ne bo náa mõt ate a a dúk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Me ñgá ko wòñ. Ê nde me ñgú ku èvôl.*
*Ñgonõ a a dúk. Á ku ya évôl.*
*Ê mbôle a a sá'ále mintáñête, a a jíbi ku évôl.*
31. B'á jô na mõt a a *ku mbek* éyoñ mõt ate a a tátè kolè ê vôm èziñ ôsúsúa náa a a ku sí. É ne bo náa mõt ate a a dúk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
*Èla a ndeme kolè ákó; ê nde á ku ya ê mbek.*
*Õ bôõ sí amú ô ku ya ê mbek.*
32. Bí tame yé'è ôñgúñgùs ê kõnõ' èfê:
ê *kolè*
ê *kolè ôlám*
B'á jô na mõt a a *kolè õlám* éyoñ mõt ate a ê male bôlé ñgê ke bíôm bifê náa á wõè tít. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
33. Bí tame yé'è ôñgúñgùs ê kõnõ' èfê:
ê *kolè ôbàk*
B'á jô na mõt èziñ a a *kolè* mõte mfê *ôbàk* éyoñ ê mõt õsú a ê bo náa ê mõte báa á tôban njùk. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
añgan (abui: mêñgan): _("lesson"/"leçon")_
èjêt (abui: bijê): _("expression"/"expression")_
èkpwáa (abui: bikpwáa): _("precedence"/"précédence")_
kõnõ' èkpwáa (abui: bekõnõ' bíkpwáa): _("verb of precedence"/"verbe de précédence")_
èla'é, (èla'aé) (abui: bila'é, bila'aé): _("comment"/"commentaire")_
õñgùs (abui: añgùs): _("preposition"/"préposition")_
õñgúñgùs (abui: añgúñgùs): _("prepositional"/"prépositionnel")_
õñgúñgùs ê kõnõk (abui: añgúñgùs ê bekõnõk): _("prepositional verbs"/"verbe prépositionnel")_
ñkpwáa (abui: miñkpwáa): _("previous"/"précédent")_
nda'a (abui: menda'a): _("("copula"/"copule")_
ndenda'a kõnõk (abui: mendenda'a ê bekõnõk): _("("copular verb"/"verbe copulair")_
ntôõ (abui: mintôõ): _("next"/"suivant")_
õjók (abui: ajók): _("auxilliary"/"auxilliaire")_
õjêjó'ó kõnõk (abui: ajêjó'ó bekõnõk): _("auxilliary verb"/"verbeauxilliaire")_
Nsámá'a-Ndetên: http://www.nkoboboulou.com/nkoban/Angan32.htm