Ñyé'án Búlu - Añgan 05 - Nda'a "ne"
01. Bí á yé'é ñkóbán ê Búlu.
Nda'a è n'èfíá j'á late bifíá bíbàé y'õ ôseñge. Nálé, nda'a è ne lat éñgun aa èfí'èfê. Menda'a mê n'abui aa mê ne mevál ê mevál. Bí tame tátè aa nda'a "ne". Èbêñ ê yà ê tátè é ne:
[ õnyenyet éñgun ] + ne + [ õfát ].
Tátè'è aa õnyenyet éñgun. Kõ'õláane èfíá "ne". Kõ'õláane õfát. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Me ne sóé. Me ne sôsóé.
Õ ne njóñ.
A ne ñnêñ. Bê ne beyêñ.
Bí ne ñgbwa.
Õ ne minsòs. Mí ne minàl.
A ne èkekaè. Bê ne èkekaè.
02. Ê mvú'áa õfát, õ ne kõ'õlan éfíá ñgê ke bifíá:
[ õnyenyet éñgun ] + ne + [ õfát ] [ + èfí'èfê ]
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Me ne ndaè Asómõ.
Õ ne kaá. Õ ne kaá mõt.
A ne ñkúkúmá. A ne ñkúkúmáa nlam.
Bí ne zôsõô. Bí ne zôsõô bõt.
Mí ne mvam. Mí ne mvame biñgá.
Bê ne nsámbá. Bê ne nsámbá bísóoè.
Me ne nyaá mõtõ. Bí ne benyaá bõtõ.
Õ ne ñkáñge. Õ ne ñkáñge miñgá. Mí ne miñkáge biñgá.
A ne ñkoè. A ne ñkoè fám. Mí ne miñkoè bêfám.
03. Afát èziñ é ne beleban ású mõte wuá ñgê k'a ású ábui ê bõt. Ású bive'án, tót ê bífíá biná
afom, mfõfóm, mimfõfóm
akap, ñkêkáp, miñkêkáp
asúk, nsúsúk, minsúsúk
atēk, ntêtēk, mintêtēk
atyêñ, ntyêtyêñ, mintyêtyêñ
ayók, ñyêyók, miñyêyók
azóé, nzôzóé, minzôzóé
èlēs, nlêlēs, minlêlēs
fek, mfefêk, mimfefêk
mfóp, mfôfóp, mimfôfóp
mvõl, mvõmvôl, mimvõmvôl
mvúk, mvúmvúk, mimvúmvúk
ndók, ndôndók, mindôndók
njêt, njênjêt, minjênjêt
ñgul, ñguñgúl, miñguñgúl
wúp, ñwúwúp, miñwúwúp
wòñ, ñwôwòñ, miñwôwòñ
04. Ású bive'án yà belane bifíá bíte, tót ê mêjô maná:
Me ne fek. Me ne mfefêk.
Bí ne fek. Bí ne mimfefêk.
Õ ne wòñ. Õ ne ñwôwòñ.
Mí ne wòñ. Mí ne miñwôwòñ.
A ne njêt. A ne njênjêt.
Bê ne njêt. Bê ne minjênjêt.
Me ne ñgul. Me ne ñguñgúl.
Bí ne ñgul. Bí ne miñguñgúl.
Õ ne mvõl. Õ ne mvõmvôl.
Mí ne mvõl. Mí ne mimvõmvôl.
A ne mvúk. A ne mvúmvúk.
Bê ne mvúk. Bê ne mimvúmvúk.
05. Ñkóbõ Búlu w'á vê ébêñ yà bi ôfát õ bela'ane kõnõk. Wo tátè kõnõ' aa ntótán yà jôé; õ manê kõnõ' aa "an" ñgê ke "án". Bive'án bí ne:
ê fúbu => mfúbán
ê dími => ndímán
ê lôm => nlômán
ê solè => nsolán
ê yem => ñyemán
ê jêmban => njêmban
Ású bive'án yà belane bifíá bíte, tót ê mêjô maná:
Me ne nlômán.
Õ ne ñyemán.
A ne ndímán.
Bí ne mfúbán.
Mí ne njêmban.
Bê ne nsolán.
06. Avál afê yà belan nda'a "ne" é ne náa ô líti ê vôm jam é né, ñgê ke ê vôme jam d'á boban. Ású bive'ela'a, tót ê mêjô maná:
Me ne ê Bañgí.
Õ ne ê Zañemelima.
A ne ê Kõñgô.
Bí ne ê nlam.
Mí ne ê Yõkaduma.
Bê ne ê balánda.
07. Avále afê yà belan nda'a "ne" é ne náa ô ve èyõlé mõt. Ású bive'án, tót ê mam máná:
Me ne Ñkôtõ.
Õ ne Èbalée.
A ne Asám.
08. Avál afê yà belan nda'a "ne" é ne náa ô kat ayoñ ê mõt. Ñg'ájô d'á tinane fám jiá, èbêñ yà belan é ne:
[ me/õ/a ] + ne + monê + [ ayoñ ]
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Me ne monê Mvêle.
Õ ne monê Fôñ.
A ne monê Ñgelafís.
09. Ñg'ájô d'á tinane miñgá wuá, èbêñ yà belan é ne:
[ me/õ/a ] + ne + ñgon + [ ayoñ ]
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Me ne ñgon Ètôn.
Õ ne ñgone Fañ.
A ne ñgone Bene.
10. Ñg'ájô d'á fombõ biñgá, ve biñgáa biñgá, èbêñ yà belan é ne:
[ bí/mí/bê ] + ne + beñgo bê + [ ayoñ ]
Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Bí ne beñgo bê Meñgisa.
Mí ne beñgo bê Báñgántè.
Bê ne beñgo bê Ñgúmba.
11. Ñg'ájô é n'asú ábui bêfám, ñgê ke fám jiá aa biñgá, ñgê ke befám aa biñgá, èbêñ yà belan é ne:
[ bí/mí/bê ] + ne + bobê + [ ayoñ ]
Tót ê mêjô maná:
Bí ne bobê Bamún.
Mí ne bobê Befia.
Bê ne bobê Báyá.
12. Õ ne ê fe belan nda'a "ne" aa kõnõk. Nál'a ne zēn ê ya ê líti jam é ne ñgul ya ê boban. Ású bive'án, tót ê mam máná:
Me ne têt.
Õ ne têbe.
A ne fombõ.
Bí ne bêt.
Mí ne kóbõ.
Bê ne wú.
13. Ê mvú'áa kõnõk, õ ne kô'õlan éfíá ñgê ke bifíá. Ású bive'án, tót ê mêjô maná:
Me ne fúbu ndá.
Õ ne yám mfíáñ.
A ne dí ká.
Bí ne ba'ale ndá.
Mí ne kóbõ Búlu.
Bê ne têbe têtelê.
anjen (abui: menjen): _("state/état")_
kõnõ'õ anjen (abui: bekõnõ' ê menjen): _("verb(s) of state/verbes d'état")_
añgan (abui: mêñgan): _("lesson/leçon")_
èjêt (abui: bijêt): _("expression/expression")_
èla'é, (èla'aé) (abui: bila'é, bila'aé): _("comment/commentaire")_
èñgun (abui: biñgun): _("pronoun/pronom")_
èvosõ (abui: bivosõ): _("reminder/rappel")_
èwuñ (abui: biwuñ): _("complement/complément")_
nda'a (abui: menda'a): _("copula/copule")_
ñkpwáa (abui: miñkpwáa): _("previous/précédent")_
ntôõ (abui: mintôõ): _("next/suivant")_
õmíês (abui: amíês): _("subject/sujet")_
õvõvõt (abui: avõvõt): _("special/spécial")_
õseñge (abui: aseñge): _("sentence/phrase")_
Ê váná, bí á ye'é anê bí nê belann nda'a "ne". Ñgê wo yêne jam èziñ bí á yiane tyendé, kat ê bía mfá'á ya bila'aé.
This lesson shows how to use the copula "ne". If you have a comment, a suggestion, or a critique, please write it in the Comments section.
Cette leçon montre comment utiliser la copule "ne". Si tu as des commentaires, des suggestions, ou des critiques, écris-les dans la section des commentaires. (n k o b o b u l u AT g m a i l dot c o m)
Nsámá'a-Ndetên: http://www.nkoboboulou.com/nkoban/Angan10.htm