Mendá: Ndáyám

Èmek

Mfôtõ ô ne jôm j'á yiane be'e, ñgê náa é be'ê, jôm èziñ, ñgê ke náa é be'ê bíôm biziñ. Mimfôtõ mí ne mevál ê mevál. Mfôtõ èziñ ô ne náa ô be'ê jôm jíá. Mfôt'õ õfê ô ne be'e ábui mêvál ê mê bíôm.

B'á kõm mimfôtõ mevál ê mevál. B'á kõme mimfôtõ miziñ aa bilé. Mimfôtõ miziñ mí ne ñkõmán aa bikõp bílé. Mimfôtõ mivó'ó mí ne ñkõmán aa mekáé bílé. B'á kõme mimfôtõ miziñ aa bikõp bí tít. Mimfôtõ mifê mí ne ñkõmán aa ndamba (bimep ê yà ndamba), bityé, mefêp, ñgê ke biyé.

Èsúá

Èsúá é ne ñgólót è yóo aa j'á líti ê jôm é bilí ñgê ke ñg'é bilí jôm èziñ, anê bidí. Mfá' ôte, bisúá bi ne mevál ê mêbáé.

Èsú'èziñ é ne kõmeban náa é ne be'ê jôm à ê jôm: mendím, bikalebô, nsêlek, akk. Èsú'èziñ é ne bo ve ású ñgúmbá jôm.

Ñgêgáé èsúá és'è é yóo éyoñ ése:

Bisúá

Èkándá

Èkándá é n'èsúá é nê ñkõmán aa èfas ê ñgku' élé:

Viēk

Viē' ô ne jôm j'á ba'ale bidí:

Bõt b'á dañe belane viē' náa bê yame bidí mevál ê mevál: mimfiáñ, mõm, kpwet, akk.

Mimfèfè Bífíá

mfôtõ (abui: mimfôtõ): _("container (for household, car repair, industrial work, etc)"/"conteneur, récipient")_

ñgólót (abui: meñgólót): _("utensil"/"ustensile")_

Èsúá

Vedá avále ésúá èziñ é ne bi ébúta'a.

Èfíásá

Tôk

Tô' è ne mon'ékpwelé mõt a ê belan náa á be'ê bidí a táté ésúá ñgê ê viēk a zú kúí ányu.

*Metôk* *Mbàtô'õ* *Mbep*

Èláè

Èláè é ne èlu'ú yγ señ éleñ ñgê ke mefēs. Biláé biziñ bí ne ñkõmán aa èyêt. Bivó'ó bí ne ñkõmán aa ndamba.

*Biláè*

Èkpwás

Éko' átátá'a, èláé é n'õvíáé éyête jôm aa é ne bo teke ñkêl. Èkpwás é ne aka' éláé é bilí ñkêl.

*Bikpwás* *Dí* èyáñê-yañe

Miñkêñe

Abui ê meviē' mê ne ñkõmán aa èkpwémbé. Abui ê meviē'e mê ne fe èkekep. Miñkêñe a ne adìt aa afìp ê viēk. Miñkêñe a ne ñkõmán aa ètyè.

Èwóñgó

Èwóñgó é n'aka'á viē'e d'á beleban mfá'á yà yáñ ê jôm èziñ.

Èwóñgó é wô'õ bi ê miñkêl ê míbàé:

Biwóñgó biziñ bí bilí ñkêl ê wúá:

Èwóñgó é ne ê bi ê mon ê ñkêl aa betaa ñkêl:

*Èbumeyeñ*

Akàñ

Akàñ é ne mfôtõ bõt b'á belan náa bê yáné jôm éziñ: tít, kòs, ñgòn, õwõndõ, ñgòn, akk.

B'á kõm àkàñ, ñgê ke náa b'á lôñe de, bê bela'ane bisôsôé, minlòñ, aa bibaé.

Èkàt

Èkàt é ne èlu' bõt b'á belan abui mêvál. Èkàt é ne be'ê bidí bí bilí mefes, an'ôwõndõ, ñgòn, fôn, akk. Èkàt é ne fe be'ê bibumá bídí, an'ándó'o, afumbí, mvùt, akk. Mõt a ne ê fe belan èkàt ású biyé.

*Ntúm* *Ntyóp*

Jàt

B'á kõm bisúá aa bityé ñgê ke ndamba. Ját è n'èsúá b'á lôñ aa miñkòl ñgê ke minlòñ.

Ndêk

Ndêk é ne aka'á ñyombè é ne ñkõmán aa ndamba ñgê ke jôm èfê ve saáke èyêt, a n'ékpwémbé. Ajô te, èyoñ ndê'ê j'á ê ku, é teke bôlé. Mváte ndêk è ne náa ènyuna'a é ba'ale èleñ ê nyasí èbos. Nál'a ne náa ñg'éleñ j'á yiane tabe ávoé (mendím, èbus, akeeke) ñgê k'ayôñ (kòfí, mendím mê zoñ, akk), ndê'ê j'á yiane nyuñe ébos y'été ayap éyoñ.

*Menddêk*

Ñkák

Avál a nê nlõñgá, ñká'ô n'ènyuna'á yá be'ê jôm j'á len ñgê ke bone bibumá. Ê jam d'á selan nlõñgá aa ñkák è ne náa ñká'ô ne ñkõmán aa ètek.

Ñkóé

Ñkòé ô ne:

Bõt b'á tyèlè ñkòé ê mvús aa nyolé wô aa zenê yá ê biwòk:

Bõt b'á dañe belan ñkòé náa bê be'ê bikpwelé (mefa, avôn, miñkún, akk) éyoñ b'á k'áfúp. B'á belane fe ñkòé náa bê be'ê bidí éyoñ b'á so áfúp. Vedá bõt bê ne fe belan ñkòé éyoñ b'á ke èwõñgá ñgê ke ñgê b'á so álôk.

Ñkún

Ñkún ô ne fe ényuna'a é n'ôvíáé vedá ñkún ô ne tyítyòé aa ñkòé. Mõt a ne be'e ê ñkún ê mò ñgê ke ê tiñeti ñkol été aa bômáne ñkol ôte áñgêtêñ.

Nlõñgá

Nlõñgá ô ne ènyuna'á yá be'ê mendím ñgê ke mefes (fôn, õwõndõ, ñgon, ôlís, akk).

Bet'ènyañ j'á selane nlõñgá aa abui bínyuna'a biziñ me ne náa nlõñg'ô bil'èvôvolo: õkòé ábe'e dáñembé nlõñgá-sí nlõñgá-ka ô ne be'e, ñgê k'abe'e dáñembé nlõñg'èziñ ô be'ê.

Betaa ènyañ minlõñgá éfê é ne náa bébé nlõñg'ôse ô bilí ébúta'a.

Minlõñgá mí ne ñkõmán mevále mêbaé. B'á dañe kõme minlõñgá aa ndamba (nál'a n'amvoé yá ndamba):

Minlõñgá mifê mí ne ñkõmán aa ètyè, á dañe dañ èkpwémbé.
*Minlõñgá*

Añgôñga

Añgôñga é ne mfôtõ ô ne be'e jôme jíá ñgê k'abui bíôm:

Avál áñgôñga dá é ne añgôñga mênyañ

Avál áñgôñga afê é ne ású ákondan:

Añgôñga afê é n'ású mefêp. Bive'án bifê bí ne: añgôñga miñkõs, añgôñga mêsên, akk.

Meñgôñga m'éziñ mê ne nyoñ biôm mevále mevál. Ève'án é n'áñgôñga é be'é édui aa mesên. Avále áñgôñg'éte é ne mam mêbàé:

Fándé

Fándé a ne bet'ènyuna'a j'á dañ nlõñgá. Mõt a ne belan fándé náa a futíi bidí, an'éyoñ bõt b'á te ba tít, ñgê k'éyoñ biñgá b'á kôán kos b'á tê wôé álôk, ñgê ke ê kôán ñgon, akk.

Miñgá a ne fe belan fándé náa a woban ñgê ke wò'ò mon.

Fôndõ

Fôndõ aa funane ñyombè. Fôndõ a ne ñkõmán aa ètyè. Bõt b'á belane fôndô náa be bemen éle èziñ abui, anê mbòn ñgê ke mendím.

Ñkuta

Ñkuta ô n'èkpwaé é ne nlôñán aa miñkol. Ñkuta ô n'ènyuna'a ású mefes, an'ôlís, kekáa, õwõndõ, ñgon, ndò'o, akk.

Õtyeñ:

Abám ôvôn, akk. Èyoñ wo yên ábám, ô ne yem ávále jôm avé d'á ke ábám éte.

Mimfèfè Bífíá

abômvôtõ (abui: mebômvôtõ): addressee, the agent (person, machine, etc) whose address is indicated (on a letter, a house, a parcel, etc)/destinataire, l'agent (la personne, la machine, etc) dont l'adresse est indiquée sur une lettre, une maison, un colis, etc

*Fa* *Èbak* *Èdúí* *Tondõ* Mimfôtõ --------------- *Dóé* *Èkpwaé* *Jàt* *Biàt* *Ñkóé* Ndaza *Ñkún* *Miñkún* *Afúndá* *Añgôñga* *Ñkuta* *Èwólo* *Atôm*

ê bút: to describe/décrire

èmep (abui: bimep): variant(e)

èñgoñgot (abui: biñgoñgot): fragile

èvevep (abui: bivevep): comfortable/comfortable

èvôtõ (abui: bivôtõ): address (on a letter, a house, a parcel, etc)/adresse (d'une lettre, d'une maison, d'un colis, etc)

ê fôtõ: to contain/contenir

ê kôk: to specify/spécifier

mfôtõ (abui: mimfôtõ): container/conteneur

ntômvôtõ, mvôtõ (abui: mintômvôtõ, mimvôtõ): addresser, the agent (person, machine, etc) that creates or specifies the address (on a letter, a house, a parcel, etc)/adresseur, l'agent (la personne, la machine, etc) qui crée ou indique une adresse (d'une lettre, d'une maison, d'un colis, etc)

e muñ: to restrict/restraindre

õfua (abui: afua): note (made on a piece of paper, an envelop, a box, a container, etc)/note (faite sur un morceau de papier, sur une enveloppe, sur une boîte, etc)

õñgat (abui: añgat): vulnerable/vulnérable

õvôk (abui: avôk): address (of residence, office, etc)/addresse (résidence, bureau, etc)

-----------------------------------------

e bemen: to stock or store (something like a liquid, food, product, animal, etc) in a container, a house, a vehicle, a storage area)/stoquer or guarder quelque chose dans un récipient ou une maison

èbos: temperature/température

èko' átátá'a: by default/par défaut èndúndumá jôm: anything, whatever/n'importe quoi

èñgeñ (abui: biñgeñ): note/note, remarque

ènyañ (abui: binyañ): characteristic/charactéristique

èvôla (abui: bivôla): capacitance

èvôvolo (abui: bivôvolo): capacity/capacité

èwôn (abui: biwôn): (a) solid/(un) solide

e men: to travel/voyager

nlíník: foundation, fundamental/fondation, fondamental

ñkpwame (abui: miñkpwame): receiver, destination/recepteur, destination

nyasí: original

ê nyolè: to sustain, to support/soutenir, supporter

ê nyuñ: to maintain/maintenir

õbek (abui: abek): liter/littre

õkòé (abui: akòé): maximum

õnyóé (abui: anyóé): minimum

õvíáé: cylindrical/cylindrique

Mimfèfè Bífíá | Copyright, © 2019-2020, Ñkóbô Búlu | Sáñe Bíá